คาราเต้คืออะไร? คาราเต้มีกี่สาย ทั้งสายสำนักและสายเข็มขัด

คาราเต้เขียนเป็นภาษาญี่ปุ่นว่า 空手 โดย 空 หรือ kara แปลว่าว่างเปล่า และ 手 หรือ te แปลว่ามือ รวมกันจึงหมายถึงวิชาที่ใช้ร่างกายเปล่าเป็นอาวุธ เมื่อเติม 道 หรือ do เข้าไปเป็น 空手道 ความหมายจะขยับจากเทคนิคล้วน ๆ ไปเป็นวิถีของการฝึกตน

ชื่อนี้ไม่ได้ใช้มาแต่แรก เดิมเขียนว่า 唐手 ซึ่งสื่อถึงมือจีนและสะท้อนอิทธิพลจากมวยจีนทางใต้ที่เข้ามาถึงหมู่เกาะริวกิว ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็น 空手 ในที่ประชุมปรมาจารย์คาราเต้ที่หนังสือพิมพ์ริวกิวชิมโป จัดขึ้นที่เมืองนาฮะ เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 1936 รายละเอียดของช่วงเปลี่ยนผ่านนี้เขียนไว้แล้วใน บทความเส้นทางคาราเต้ไทยสู่โอลิมปิก

ดังนั้นคำถามที่ว่า คาราเต้มาจากประเทศอะไร ตอบได้ว่าก่อรูปขึ้นบนโอกินาวา ซึ่งปัจจุบันเป็นจังหวัดหนึ่งของญี่ปุ่น โดยมีรากที่รับอิทธิพลจากมวยจีน แล้วจึงแพร่เข้าสู่ญี่ปุ่นแผ่นดินใหญ่และกลายเป็นวิชาที่คนทั้งโลกรู้จักในชื่อญี่ปุ่น

ในภาษาไทย คำว่าสายทำงานสองหน้าที่พร้อมกัน คนที่ถามว่าคาราเต้มีกี่สาย บางคนหมายถึงสำนักวิชาว่ามีกี่แบบ อีกหลายคนหมายถึงเข็มขัดว่ามีกี่สีและเรียงลำดับอย่างไร ทั้งสองคำถามมีคำตอบที่ต่างกันคนละเรื่อง

สองหัวข้อถัดไปตอบทีละความหมาย โดยอ้างข้อมูลจากองค์กรต้นทางแทนการสรุปเอง

ข้อแรกที่ต้องพูดตรง ๆ คือไม่มีองค์กรใดประกาศตัวเลขกลางว่าคาราเต้มีกี่สาย สิ่งที่ตรวจสอบได้คือแต่ละองค์กรรับรองใครไว้บ้าง สมาคมคาราเต้แห่งญี่ปุ่น หรือ JKF ซึ่งเป็นองค์กรที่ดูแลคาราเต้สายกติกาคะแนนในญี่ปุ่น ลิงก์องค์กรระดับสายไว้ในหน้าลิงก์ทางการของตัวเอง ดังนี้

• 全日本空手道連盟剛柔会
• 一般社団法人 全日本空手道連盟糸東会
• 一般財団法人 全日本空手道松涛館
• 全日本空手道連盟和道会
• 全日本空手道連盟錬武会

รายชื่อนี้อ่านได้จาก หน้าลิงก์องค์กรของ JKF โดยตรง จะเห็นว่าถ้านับตามรายชื่อนี้จะได้ห้าองค์กร ไม่ใช่สี่ ทั้งที่คนทั่วไปมักพูดถึงสี่สายหลัก คือ 松濤館 剛柔流 糸東流 และ 和道流 ความต่างเล็กน้อยตรงนี้คือเหตุผลที่ควรอ้างรายชื่อขององค์กร แทนการท่องตัวเลข

นอกสายกติกาคะแนน ยังมีอีกกิ่งหนึ่งที่แยกออกไปคือคาราเต้ฟูลคอนแทกต์ ซึ่งปะทะจริงบนเวทีโดยไม่ใช้การแตะหยุดคะแนน ต้นทางของกิ่งนี้คือ Kyokushin ที่ก่อตั้งโดย Mas Oyama และหลังปี 1994 มรดกนั้นแตกออกเป็นหลายองค์กร หนึ่งในนั้นคือ WKO Shinkyokushinkai ซึ่งเป็นองค์กรที่ IMAC Dojo สังกัด อ่านลำดับการเปลี่ยนผ่านได้ใน ประวัติชินเคียวคุชิน

สองกิ่งนี้ไม่ได้เป็นศัตรูกัน ญี่ปุ่นลงนามความร่วมมือระหว่าง JKF กับฝ่ายฟูลคอนแทกต์เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2015 ตาม ประกาศบนเว็บไซต์ JKF โดยไม่ได้ยุบกติกาให้เหลือแบบเดียว

ระบบระดับของคาราเต้ใช้คำสองคำคือ Kyu กับ Dan โดย Kyu นับถอยหลังลงมา ผู้เริ่มต้นอยู่ที่เลขมาก แล้วไต่ลงจนถึง Kyu 1 ก่อนเข้าสู่ Dan ซึ่งนับขึ้นไป โครงสร้างเดียวกันนี้ใช้ในยูโดด้วย ดูรายละเอียดฝั่งยูโดได้ที่ บทความยูโดคืออะไร

จุดที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือสีของเข็มขัด ไม่มีมาตรฐานสีเดียวที่ใช้ร่วมกันทั้งโลก แต่ละองค์กรกำหนดลำดับสีของตัวเอง สายเขียวขององค์กรหนึ่งจึงไม่ได้เท่ากับสายเขียวขององค์กรอื่นโดยอัตโนมัติ เวลาเทียบระดับจึงต้องถามก่อนว่าเป็นระบบขององค์กรใด

เพื่อให้เห็นภาพจริงแทนคำอธิบายลอย ๆ ตารางข้างล่างคือลำดับที่ IMAC Dojo ใช้จริงตามเกณฑ์ Shinkyokushin

รายละเอียดของแต่ละขั้น ทั้ง Kihon Kata และเกณฑ์การสอบ อยู่ในหน้า หลักสูตรสอบเลื่อนระดับ

ไม่ว่าจะสังกัดสายใด การฝึกคาราเต้ยืนอยู่บนสามเสาหลักเหมือนกัน

• Kihon คือพื้นฐาน ท่ายืน การเคลื่อนที่ การต่อย การบล็อก และการเตะ ฝึกซ้ำจนโครงสร้างร่างกายถูกต้องก่อน
• Kata คือแบบฝึกที่ร้อยเทคนิคเข้าด้วยกันเป็นชุด ใช้เก็บองค์ความรู้ของสำนักและใช้ตรวจคุณภาพการเคลื่อนไหว
• Kumite คือการประลองกับคู่ฝึก ตั้งแต่แบบกำหนดท่าไว้ล่วงหน้า ไปจนถึงแบบอิสระตามกติกาขององค์กรนั้น

คำค้นยอดนิยมอีกคำคือ ท่าคาราเต้ ซึ่งในทางปฏิบัติหมายถึงหมวดใหญ่ไม่กี่หมวด คือท่ายืน การต่อย การบล็อก และการเตะ แล้วจึงประกอบกันเป็นคาตะ ท่าเหล่านี้ดูจากคลิปแล้วเลียนแบบได้ระดับหนึ่ง แต่รายละเอียดอย่างมุมข้อต่อ การลงน้ำหนัก และการหายใจ ต้องมีคนแก้ให้ ไม่เช่นนั้นจะฝึกทับความผิดซ้ำ ๆ

ในประเทศไทย เส้นทางการแข่งขันระดับชาติเดินบนกติกาแบบคะแนนภายใต้ สมาคมกีฬาคาราเต้แห่งประเทศไทย ซึ่งเชื่อมกับระบบสากลของ WKF ส่วนสายฟูลคอนแทกต์เดินบนเส้นทางของตัวเอง โดยมี WKO Shinkyokushinkai เป็นองค์กรต้นทางฝั่งญี่ปุ่น

ทั้งสองเส้นทางไม่ได้ดีกว่ากัน แต่ตอบโจทย์ต่างกัน ถ้าเป้าหมายคือเส้นทางนักกีฬาทีมชาติ กติกาคะแนนคือเส้นทางที่มีอยู่จริง ถ้าเป้าหมายคือความอึด การรับแรงปะทะ และการฝึกกายใจแบบเข้มข้น สายฟูลคอนแทกต์ตอบได้ตรงกว่า

ก่อนตัดสินใจ คำถามสามข้อนี้ช่วยได้มากกว่าการดูรูปในเว็บ

• โดโจนี้สังกัดองค์กรใด และใช้เกณฑ์การสอบของใคร
• ครูผู้สอนได้รับการรับรองจากองค์กรนั้นในระดับใด
• ขอเข้าชมการฝึกในเวลาคลาสกลุ่มได้หรือไม่ เพื่อดูบรรยากาศจริงก่อนตัดสินใจ

ถ้าสนใจสายฟูลคอนแทกต์ในกรุงเทพฯ อ่านรายละเอียดหลักสูตรของเราต่อได้ และถ้ากำลังเทียบคาราเต้กับวิชาอื่นให้ลูก มีบทความเทียบไว้แล้วที่ คาราเต้กับเทควันโดสำหรับเด็ก