พื้นฐานศิลปะการต่อสู้ที่ญี่ปุ่น เข้าใจรากมวยจีนก่อนฝึกคาราเต้ที่โดโจ

ตอนผมเริ่มฝึกมวยจีนสมัยเด็ก ผมไม่เคยคิดว่าวันหนึ่งจะพบว่าเทคนิคเดียวกันนี้ซ่อนอยู่ในคาราเต้ที่ผมสอนอยู่ทุกวันนี้ งานวิจัยที่ผมได้อ่านระบุชัดว่าการถ่ายทอดศิลปะการต่อสู้จีนสู่ญี่ปุ่นไม่ใช่เหตุการณ์ครั้งเดียว แต่เป็นกระบวนการที่ไหลต่อเนื่องมาหลายศตวรรษ จุดที่มีการบันทึกชัดเจนที่สุดคือช่วงยุคคามาคุระต่อยุคมุโรมาจิ เมื่อพระภิกษุญี่ปุ่นชื่อไดจิ (Daichi) เดินทางไปวัดเส้าหลิน (Shaolin Temple — วัดชื่อดังบนเขาซงซาน ต้นกำเนิดตำนานมวยเส้าหลิน) ในปี ค.ศ. 1321 ตามด้วยพระภิกษุโชเก็น (Shogen) ที่เดินทางไปพำนักที่วัดเส้าหลินในทศวรรษ 1330 และเชื่อกันว่าได้รับการถ่ายทอดวิทยายุทธ์จากเจ้าอาวาสในยุคนั้น แม้หลักฐานที่ว่าท่านเปิดสำนักสอนวิชาในญี่ปุ่นอย่างเป็นระบบยังคลุมเครือ แต่ก็ถือเป็นประตูบานแรกที่เปิดออก

สำหรับผมแล้ว จุดที่น่าสนใจกว่าคือการถ่ายทอดที่ตรวจสอบได้ทางประวัติศาสตร์จริง ๆ ผ่านเฉิน หยวนอวิ่น (Chen Yuanyun) นักปราชญ์จากราชวงศ์หมิงตอนปลายที่เคยศึกษาวิชาที่วัดเส้าหลิน เขาเดินทางมาญี่ปุ่นพร้อมคณะทูตในปี ค.ศ. 1619 และตัดสินใจพำนักอยู่ ถ่ายทอดวิชาหมัดมวยให้ชาวญี่ปุ่นจนมีการสร้างศิลาจารึก "คิโตริวเคนโป" (Kito-ryu Kenpo — ชื่อสำนักเคนโปที่รับอิทธิพลจากเฉิน หยวนอวิ่น) ในปี ค.ศ. 1779 พร้อมข้อความยืนยันว่าวิชาหมัดมวยในญี่ปุ่นเริ่มจากชาวหมิงท่านนี้ นักประวัติศาสตร์บางคนถึงกับตั้งข้อสังเกตว่ายูยิตสู (Jujutsu) และยูโดที่คาโน จิโกโร (Kano Jigoro) ก่อตั้งในปลายศตวรรษที่ 19 ก็มีรากฐานส่วนหนึ่งมาจากเส้าหลินที่เฉิน หยวนอวิ่นนำเข้ามา นี่คือเหตุผลที่ผมมักบอกลูกศิษย์ว่าต้นกำเนิดวิชายูโดจากมวยจีนไม่ใช่เรื่องเกินจริง แต่เป็นข้อสังเกตที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์รองรับอยู่จริง

อิทธิพลของมวยจีนไม่ได้หยุดอยู่แค่เกาะหลักของญี่ปุ่น แต่แผ่ไปถึงอาณาจักรริวกิวหรือโอกินาว่าในปัจจุบัน ซึ่งกลายเป็นรากฐานสำคัญของคาราเต้ วิชาที่นั่นเดิมเรียกว่า "โทเต้" แปลว่ามือของชาวถังหรือศาสตร์จากเมืองจีนโดยตรง สำนักโชรินริวที่ชิบานะ โชชิน ตั้งชื่อในปี ค.ศ. 1933 ใช้ตัวอักษรคันจิที่เชื่อมโยงกับคำว่าเส้าหลิน เช่นเดียวกับมัตสึบายาชิริว (Matsubayashi-ryu) และโชรินจิริว (Shorinji-ryu) ที่สะท้อนอิทธิพลของมวยใต้จากมณฑลฝูเจี้ยน การที่ปรมาจารย์โอกินาว่านำคำว่าเส้าหลินมาตั้งชื่อสำนักนั้น สะท้อนว่าในสังคมเอเชียตะวันออก คำว่าเส้าหลินเป็นเสมือนสัญลักษณ์ที่รับประกันความแข็งแกร่งและสิทธิอำนาจในวงการศิลปะการต่อสู้

จุดนี้คือสิ่งที่ผมรู้สึกว่าสำคัญที่สุดในมุมมองส่วนตัว เพราะมันอธิบายว่าทำไมคนญี่ปุ่นรุ่นหลังถึงไม่ค่อยยอมรับว่าคาราเต้มาจากมวยจีน ทั้งที่ท่ายืนกักเก็บพลังที่ตันเถียน (Tanden — จุดรวมพลังใต้สะดือตามความเชื่อของศิลปะการต่อสู้เอเชียตะวันออก) การยืนขาแพะแบบ Sanchin Dachi หรือการยืนม้าแบบ Hiba Dachi ล้วนมีรากเดียวกับท่ายืนของมวยจีนแทบทั้งสิ้น งานวิจัยที่ผมอ้างอิงชี้ว่าในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง การแลกเปลี่ยนศิลปะการต่อสู้ระหว่างจีนกับญี่ปุ่นถูกครอบงำด้วยบริบทชาตินิยมอย่างหนัก มีการประลองยุทธ์ระหว่างนักสู้จีนอย่างฮั่วหยวนเจี๋ย (Huo Yuanjia) หลี่ซูเหวิน (Li Shuwen) และหวังจื่อผิง (Wang Ziping) กับนักยูโดและทหารญี่ปุ่นในเซี่ยงไฮ้และแมนจูเรีย ซึ่งหลายครั้งไม่ได้จัดขึ้นเพื่อมิตรภาพ แต่เพื่อแสดงความเหนือกว่าทางชาติพันธุ์

ในบรรยากาศแบบนั้น การยอมรับว่าศิลปะการต่อสู้ของตนมีรากจากจีนย่อมเป็นเรื่องที่ขัดกับความภาคภูมิใจของชาติ ผมมองว่านี่คือจุดที่คำว่า "Kara" ถูกเปลี่ยนความหมายจาก "ถัง" (ราชวงศ์จีน) มาเป็น "คงว่าง" ที่แปลว่าว่างเปล่า ผสมกับคำว่า "เต้" ที่แปลว่าหมัด กลายเป็น "หมัดว่างเปล่า" ตามที่รู้จักกันทุกวันนี้ แต่ที่น่าสนใจคือแม้จะเปลี่ยนชื่อ เทคนิคพื้นฐานกลับไม่เคยเปลี่ยน ผมเคยไปเยี่ยมโดโจเก่าแก่ที่โอกินาว่าที่ยังมีธรรมเนียมกราบไหว้อาจารย์ตั๊กม้อ (ปรมาจารย์ในตำนานที่เชื่อมโยงกับวัดเส้าหลิน) เป็นปรมาจารย์อยู่เลย นี่คือหลักฐานเชิงวัฒนธรรมที่ทรงพลังไม่แพ้เอกสารทางวิชาการใด ๆ

ในทุกครั้งที่สอนศิษย์ ผมมักเล่าเรื่องซาวาอิ เคนอิจิ (Kenichi Sawai, ค.ศ. 1903–1988) เพราะเขาคือสะพานเชื่อมที่จับต้องได้จริงระหว่างมวยจีนกับคาราเต้เคียวคุชิน ซาวอาอิเคยเดินทางไปประเทศจีนและได้ฝึกฝนกับหวังเซียงไจ (Wang Xiangzhai) ปรมาจารย์ผู้ก่อตั้งอี้เฉวียน (Yiquan — มวยแห่งเจตนา เน้นการยืนนิ่งเพื่อสร้างพลังภายใน) จนเข้าใจหลักการปล่อยพลังจากภายในอย่างลึกซึ้ง เมื่อกลับมาญี่ปุ่น เขาได้ก่อตั้งไทคิเคน (Taikiken — ศิลปะการต่อสู้ที่ผสมผสานหลักอี้เฉวียนเข้ากับแนวทางญี่ปุ่น) และมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับโอยาม่า มาสึทัตสึ (Masutatsu Oyama) ผู้ก่อตั้งคาราเต้เคียวคุชิน ถึงขั้นที่นักประวัติศาสตร์คาราเต้หลายคนเชื่อว่าหลักการยืนนิ่งเพื่อสะสมพลังในคาราเต้เคียวคุชินได้รับอิทธิพลจากอี้เฉวียนผ่านซาวาอิโดยตรง

เรื่องนี้ทำให้ผมรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้แปลกแยกจากสายวิชาที่เรียนอยู่เลย เพราะเส้นทางที่ผมเดินจากมวยจีนสู่คาราเต้เคียวคุชินก็คือเส้นทางเดียวกับที่โอยาม่าและซาวาอิเคยเดินมาก่อนหน้านี้เกือบร้อยปี ข้อมูลจากสหพันธ์อูซูแห่งประเทศญี่ปุ่นหรือ JWTF (Japan Wushu Taijiquan Federation) ระบุว่าปัจจุบันญี่ปุ่นมีผู้ฝึกมวยจีนหรืออูซูในรูปแบบต่าง ๆ สูงถึงราว 1.5 ล้านคน ซึ่งสะท้อนว่าแม้ประวัติศาสตร์จะถูกกลบเกลื่อนไปบ้างในยุคชาตินิยม แต่รากฐานทางวัฒนธรรมก็ไม่เคยหายไปจากสังคมญี่ปุ่นจริง ๆ

ตารางเปรียบเทียบท่ายืนพื้นฐาน คาราเต้กับมวยจีน

สำหรับผมแล้ว การรู้รากฐานของคาราเต้ไม่ใช่แค่เรื่องความรู้เชิงวิชาการ แต่มันเปลี่ยนวิธีที่ผมสอนลูกศิษย์ทุกคนที่ IMAC Dojo เพราะเมื่อเข้าใจว่าท่ายืนแต่ละท่ามีที่มาจากการเก็บพลังแบบมวยจีน ผมจึงเน้นย้ำกับศิษย์เสมอว่าอย่ารีบร้อนข้ามขั้นตอนพื้นฐาน ไม่ว่าจะเป็นการยืน การหายใจ หรือการทรงตัว เพราะสิ่งเหล่านี้คือรากที่ต้นไม้ทั้งต้นต้องยืนอยู่บน การฝึกคาราเต้เคียวคุชิน (Shinkyokushin Karate) ที่โดโจของเราจึงไม่ใช่แค่การเลียนแบบท่าทางให้สวยงาม แต่คือการฝึกฝนวินัยและความอดทนไปพร้อมกัน

ผมมักบอกผู้ปกครองที่พาลูกมาสมัครเรียนว่า คาราเต้ (karate) ที่สอนที่นี่ไม่ได้เน้นความรุนแรงหรือการปะทะแบบไร้ทิศทาง แต่เน้นความถูกต้องของท่าทางเป็นอันดับแรก เพราะนี่คือสิ่งที่ปรมาจารย์รุ่นเก่าตั้งแต่ยุคโอกินาว่าจนถึงยุคของโอยาม่า มาสึทัตสึ ยึดถือมาตลอด หลักสูตร Shinkyokushin Karate ของเราเปิดรับตั้งแต่อายุ 7 ถึง 60 ปี เพราะเราเชื่อว่าพื้นฐานที่ถูกต้องนี้ฝึกได้ทุกวัย ไม่ว่าจะเป็นเด็กที่เพิ่งเริ่มต้น หรือผู้ใหญ่ที่อยากกลับมาดูแลร่างกายอย่างมีวินัย ผู้ที่สนใจสามารถดูรายละเอียดหลักสูตรเพิ่มเติมได้ที่ หลักสูตรคาราเต้เคียวคุชิน

อีกสิ่งหนึ่งที่ผมพยายามส่งต่อให้ศิษย์ทุกคนคือความเข้าใจว่าศิลปะการต่อสู้แต่ละแขนงไม่ได้แยกขาดจากกันอย่างที่คนทั่วไปคิด ยูโด (Judo) เองก็มีรากส่วนหนึ่งที่เชื่อมโยงกับเส้าหลินผ่านเฉิน หยวนอวิ่นเช่นกัน แม้ IMAC Dojo จะไม่ได้สอนมวยจีนหรือไทเก็กเป็นหลักสูตรสาธารณะ แต่ความรู้เชิงประวัติศาสตร์แบบนี้ช่วยให้ศิษย์เข้าใจว่าทำไมท่าทางบางอย่างในคาราเต้ถึงดูคุ้นเคยกับสิ่งที่เห็นในหนังกำลังภายใน และทำไมการฝึกฝนอย่างมีวินัยถึงเป็นหัวใจของทุกสำนักไม่ว่าจะมาจากชาติใด

ย้อนกลับไปตอนที่ผมเริ่มฝึกมวยจีนในวัยเด็ก ผมไม่เคยคาดคิดว่าวันหนึ่งตัวเองจะกลายเป็นผู้ก่อตั้งโดโจที่สอนคาราเต้เคียวคุชินในกรุงเทพ แต่เมื่อมองย้อนกลับไป ผมกลับรู้สึกว่าเส้นทางนี้เป็นธรรมชาติมาก เพราะรากฐานของทั้งสองศาสตร์แทบไม่ต่างกันเลย ต่างกันเพียงชื่อเรียก เครื่องแบบ และบริบททางวัฒนธรรมที่ห่อหุ้มอยู่ภายนอกเท่านั้น สิ่งที่ผมอยากให้ลูกศิษย์ทุกคนเข้าใจคือ การเรียนศิลปะการต่อสู้ไม่ใช่การเลือกฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่คือการเปิดใจเรียนรู้ว่าทุกสำนักล้วนมีจุดร่วมทางปรัชญาที่ลึกซึ้งกว่าที่ตาเห็น

ผมเชื่อว่าความเข้าใจในรากฐานทางประวัติศาสตร์นี้จะช่วยให้ผู้ฝึกทุกคน ไม่ว่าจะเป็นเด็กเล็กที่เพิ่งเริ่มต้น คนทำงานที่นั่งโต๊ะทั้งวัน หรือผู้สูงวัยที่อยากดูแลร่างกาย เห็นคุณค่าของการฝึกฝนพื้นฐานมากขึ้น เพราะเมื่อรู้ว่าท่ายืนที่ดูเรียบง่ายนั้นแท้จริงแล้วผ่านการกลั่นกรองมาจากภูมิปัญญาหลายร้อยปีข้ามสองวัฒนธรรม การฝึกซ้ำแล้วซ้ำเล่าก็จะไม่ใช่เรื่องน่าเบื่ออีกต่อไป แต่กลายเป็นการเดินตามรอยปรมาจารย์ที่เคยเดินทางข้ามทะเลเพื่อแลกเปลี่ยนวิชากันมาก่อน ผมเองพยายามถ่ายทอดมุมมองนี้ให้ลูกศิษย์ที่ IMAC Dojo ทุกคน ไม่ใช่เพื่อให้ทุกคนกลายเป็นนักประวัติศาสตร์ แต่เพื่อให้ทุกคนฝึกด้วยความเข้าใจและความเคารพในสิ่งที่ตัวเองกำลังทำอยู่ นี่คือสิ่งที่ผมมองว่าสำคัญไม่แพ้เทคนิคการชกหรือการเตะเลยสักนิด

ตลอดเส้นทางที่ผมเดินทางจากมวยจีนในวัยเด็กมาสู่การเป็นผู้ก่อตั้งโดโจที่สอนคาราเต้เคียวคุชินในกรุงเทพ ผมได้เรียนรู้ว่าศิลปะการต่อสู้ทุกแขนงล้วนมีสายใยที่เชื่อมโยงกันอยู่ลึก ๆ ไม่ว่าจะเป็นท่ายืน การหายใจ หรือปรัชญาการเก็บพลังภายใน ซึ่งเดินทางข้ามพรมแดนและกาลเวลามาหลายศตวรรษก่อนจะกลายเป็นสิ่งที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน การเข้าใจรากฐานเหล่านี้ไม่ได้ทำให้คุณค่าของคาราเต้ลดน้อยลงแต่อย่างใด ตรงกันข้ามกลับยิ่งทำให้ผู้ฝึกเห็นคุณค่าของวินัยและความอดทนที่ปรมาจารย์รุ่นก่อนสั่งสมมาให้มากขึ้น หากคุณกำลังมองหาที่ฝึกคาราเต้เคียวคุชินที่ให้ความสำคัญกับพื้นฐานที่ถูกต้องและปลอดภัยสำหรับทุกวัย ผมและทีมงาน IMAC Dojo ยินดีต้อนรับทุกท่านที่พร้อมจะเริ่มต้นเส้นทางนี้ไปด้วยกัน