พื้นฐานศิลปะการต่อสู้ที่ญี่ปุ่น เข้าใจรากมวยจีนก่อนฝึกคาราเต้ที่โดโจ

การไหลของวิชาต่อสู้จากจีนเข้าญี่ปุ่นไม่ได้เกิดครั้งเดียวจบ แต่เกิดเป็นระลอกตลอดหลายร้อยปี ทั้งผ่านพระ ผ่านพ่อค้า และผ่านคณะทูต มีเรื่องเล่าที่ถูกอ้างบ่อยว่าพระญี่ปุ่นชื่อไดจิเดินทางไปวัดเส้าหลินในปี ค.ศ. 1312 และพระโชเก็นไปพำนักที่นั่นในช่วงทศวรรษ 1330 ผมเล่าไว้ตรงนี้เพราะมันถูกอ้างถึงบ่อย แต่ต้องพูดให้ชัดว่าเรื่องนี้ยังไม่มีข้อยุติในหมู่นักประวัติศาสตร์ ไม่ควรอ่านเป็นข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบแล้ว

อีกชื่อที่ถูกยกมาเสมอคือเฉิน หยวนอวิ่น (陳元贇) ชาวหมิงที่เข้ามาอยู่ในญี่ปุ่นช่วงต้นศตวรรษที่ 17 และมีศิลาจารึกเกี่ยวกับเคนโปสายคิโตริวที่สร้างขึ้นภายหลังกล่าวถึงเขา หลายคนใช้จารึกนี้เป็นหลักฐานว่าจูจุทสึของญี่ปุ่นมีรากจีน แต่นักประวัติศาสตร์อีกกลุ่มเห็นว่าจูจุทสึพัฒนาจากวิชาของญี่ปุ่นเองมาก่อนหน้านั้นแล้ว ผมจึงเล่าเรื่องนี้ในฐานะข้อถกเถียง ไม่ใช่บทสรุป และไม่เคยบอกลูกศิษย์ว่ายูโดมาจากเส้าหลิน

ส่วนที่มีร่องรอยชัดกว่าคือฝั่งโอกินาวะ วิชาที่นั่นเคยถูกเรียกว่า โทเต้ (唐手) แปลตรงตัวว่ามือของชาวถัง ซึ่งในภาษาสมัยนั้นหมายถึงของจากเมืองจีน และชื่อสำนักโอกินาวะหลายแห่งยังใช้ตัวอักษรที่โยงกับคำว่าเส้าหลินมาจนทุกวันนี้ ทั้งโชรินริว (少林流) และโชรินจิริว (少林寺流) ส่วนมัตสึบายาชิริว (松林流) อ่านออกเสียงว่าโชรินได้เหมือนกัน แต่ใช้ตัวอักษรคนละตัว จังหวัดโอกินาวะเองก็ประกาศตัวเป็นแหล่งกำเนิดของคาราเต้ และอธิบายรากที่รับมาจากจีนไว้ในเว็บไซต์ทางการ นี่คือหลักฐานระดับที่หยิบมาอ้างได้จริง ต่างจากเรื่องพระที่ผมเล่าไปก่อนหน้า

จุดที่ผมว่าน่าสนใจที่สุดคือการเปลี่ยนตัวอักษร ทั้งสองแบบอ่านว่า "คาราเต้" เหมือนกัน แต่ 唐手 แปลว่ามือของชาวถัง ส่วน 空手 แปลว่ามือเปล่า การเปลี่ยนเกิดขึ้นช่วงที่คาราเต้ถูกนำจากโอกินาวะเข้าสู่แผ่นดินใหญ่ญี่ปุ่นในต้นศตวรรษที่ 20 ซึ่งเป็นยุคที่ชาตินิยมกำลังแรง และความสัมพันธ์ระหว่างญี่ปุ่นกับจีนกำลังตึง ชื่อที่บอกที่มาจากจีนจึงกลายเป็นชื่อที่อยู่ยาก

สิ่งที่ไม่เปลี่ยนคือเทคนิค ท่ายืนกับการหายใจยังทำหน้าที่เดิม และสำนักโอกินาวะบางสายยังรักษาธรรมเนียมแสดงความเคารพต่อตั๊กม้อในฐานะปรมาจารย์ในตำนานของเส้าหลิน ตรงนี้ต้องบอกตามตรงว่าเรื่องตั๊กม้อสอนวิชาต่อสู้ให้พระเส้าหลินเป็นตำนาน ไม่ใช่ประวัติศาสตร์ที่ยืนยันได้ แต่การที่ธรรมเนียมนี้ยังอยู่ ก็บอกได้ว่าคนในสายนั้นมองตัวเองว่าเชื่อมกับรากจีนอย่างไร

อ่านต่อ · ชินเคียวคุชินคาราเต้คาราเต้คืออะไร? คาราเต้มีกี่สาย สายคาราเต้เรียงอย่างไร และท่าคาราเต้พื้นฐานคาราเต้คืออะไร มีกี่สาย และชื่อเปลี่ยนจาก 唐手 เป็น 空手 อย่างไร

ถ้าจะหาสะพานที่ชัดที่สุดระหว่างมวยจีนกับคาราเต้สายเคียวคุชิน ชื่อที่ต้องพูดถึงคือซาวาอิ เคนอิจิ (澤井健一, ค.ศ. 1903–1988) เขาไปอยู่จีนและได้ฝึกอี้เฉวียน (意拳 — มวยแห่งเจตนา เน้นยืนนิ่งสร้างแรงจากภายใน) กับหวังเซียงไจ เมื่อกลับญี่ปุ่นเขาตั้งสายของตัวเองชื่อไทคิเคน (太気拳) และสนิทกับโอยามะ มาสุทัตสึ ผู้ก่อตั้งเคียวคุชิน จนมีการฝึกร่วมกันอยู่หลายปี

เรื่องนี้ทำให้เส้นทางของผมเองดูไม่แปลกเลย คนที่ข้ามจากมวยจีนมาคาราเต้มีมาก่อนผมเกือบร้อยปีแล้ว สิ่งที่ผมไม่พูดคือตัวเลขจำนวนผู้ฝึกมวยจีนในญี่ปุ่น เพราะไปดูเว็บไซต์ของสหพันธ์วูซูไทเก๊กแห่งประเทศญี่ปุ่นแล้วไม่มีตัวเลขนั้นประกาศไว้ ที่พูดได้คือมีสหพันธ์ระดับชาติดูแลอยู่จริง และวิชาจีนไม่เคยหายไปจากสังคมญี่ปุ่น

ที่โดโจของเราเส้นทางแบบนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก ครูทุกคนผ่านวิชาเส้าหลินมาก่อน ครูเรน ครูริว และครูมิเชลผ่านคาราเต้สายโชโตกัน ส่วนครูเคนผ่านสายโกจูริว ด้านไทเก๊ก ครูมิเชลฝึกตระกูลหยางและเคยแข่งได้เหรียญทอง ครูเรนฝึกทั้งตระกูลหยางและตระกูลเฉิน และได้เหรียญจากการแข่งทั้งในไทยและในระดับมณฑลที่ประเทศจีน ฝั่งยูโด ครูยูโดทั้ง 4 ท่านลงแข่งครบทุกรายการที่จัดในไทย ครูริวกับครูเรนถือสายดำยูโดดั้ง 2 ครูเคนกับครูมิเชลดั้ง 1 โดยของครูเคนได้รับการรับรองจากโคโดกันที่ญี่ปุ่นด้วย และครูเรนเคยไปแข่งยูโดที่เมืองหนานจิง ประเทศจีน

ตารางเทียบท่ายืนพื้นฐาน คาราเต้กับมวยจีน

รู้รากแล้วเปลี่ยนวิธีสอนจริง ๆ ครับ เพราะเมื่อเข้าใจว่าท่ายืนแต่ละท่ามีหน้าที่ ไม่ได้มีไว้ให้ดูสวย ผมจึงไม่ปล่อยให้ข้ามขั้นพื้นฐาน ทั้งการยืน การหายใจ และการทรงตัว สิ่งเหล่านี้คือรากที่ทุกอย่างวางอยู่บน ถ้าฐานเอียง เตะแรงแค่ไหนก็ไม่นิ่ง

ที่ผมบอกผู้ปกครองเสมอคือ คาราเต้ที่สอนที่นี่ไม่ได้เน้นความรุนแรง แต่เน้นความถูกต้องของท่าก่อน แล้วค่อยเพิ่มความเข้มตามระดับ หลักสูตร Shinkyokushin Karate ของเราเปิดรับอายุ 7 ถึง 60 ปี เพราะพื้นฐานชุดนี้ฝึกได้ทุกวัย ดูรายละเอียดได้ที่ หลักสูตรคาราเต้ชินเคียวคุชิน

อีกอย่างที่อยากให้ศิษย์เข้าใจคือ วิชาต่อสู้ไม่ได้แยกขาดจากกันอย่างที่คิด แต่การบอกว่าวิชาหนึ่งมาจากอีกวิชาหนึ่งต้องระวัง เพราะหลายเส้นเชื่อมยังเป็นข้อถกเถียง IMAC Dojo ไม่ได้เปิดสอนมวยจีนหรือไทเก๊กเป็นหลักสูตรสาธารณะ ความรู้ตรงนี้จึงมีไว้เพื่อให้เข้าใจว่าทำไมบางท่าถึงคุ้นตา ไม่ใช่เพื่ออ้างว่าเราสอนวิชาจีน

สิ่งที่ได้จากการฝึกทั้งสองฝั่งคือมุมมองว่ารากของมันใกล้กันมาก ต่างกันที่ชื่อเรียก เครื่องแบบ และวัฒนธรรมที่ห่อหุ้ม การเรียนศิลปะการต่อสู้จึงไม่ใช่การเลือกข้าง และการรู้ว่าอะไรคือหลักฐาน อะไรคือตำนาน ก็เป็นส่วนหนึ่งของการเคารพวิชาเหมือนกัน

ผมเชื่อว่าความเข้าใจรากแบบนี้ทำให้คนฝึกเห็นค่าในพื้นฐานมากขึ้น เพราะท่ายืนที่ดูเรียบง่ายนั้นผ่านการกลั่นมาหลายร้อยปีข้ามสองวัฒนธรรม พอรู้แบบนี้ การซ้อมท่าเดิมซ้ำ ๆ ก็ไม่น่าเบื่ออีกต่อไป ไม่ว่าจะเป็นเด็กเล็ก คนทำงานที่นั่งทั้งวัน หรือผู้สูงวัยที่อยากกลับมาดูแลร่างกาย

รากจีนของคาราเต้มีจริงและตรวจสอบได้ในระดับชื่อวิชา ชื่อสำนัก และท่ายืน ส่วนเรื่องพระเส้าหลินกับเฉิน หยวนอวิ่น ยังเป็นข้อถกเถียง ควรเล่าอย่างที่มันเป็น การรู้รากไม่ได้ลดค่าของคาราเต้ลง ตรงกันข้าม มันทำให้เห็นว่าทำไมครูรุ่นเก่าถึงเคี่ยวเรื่องพื้นฐานนัก ใครกำลังหาที่ฝึกคาราเต้ชินเคียวคุชินที่เอาจริงกับพื้นฐานและความปลอดภัย ผมกับทีมครู IMAC Dojo ยินดีต้อนรับครับ

อ่านต่อ: หมัดใต้ เตะเหนือ 南拳北腿 เส้าหลินแบ่งสองสาย และเป็นเจ้ายุทธ์จริงหรือ ?

ถ้าอยากเห็นหลักฐานว่ามวยใต้จากฝูเจี้ยนเดินทางไปถึงโอกินาวะได้อย่างไร ผมรวบรวมเอกสารทางการทั้งฝั่งญี่ปุ่นและจีนไว้ในบทความ มวยใต้จีนมีกี่สำนัก? รวมกังฟูสายใต้ 32 สำนักที่มีหลักฐาน