กติกาแข่งขันยูโดที่ญี่ปุ่นกับไทยต่างกันตรงไหน ? ควรรู้ก่อนไปแข่งที่ญี่ปุ่น

เวลาพูดว่าไปแข่งที่ญี่ปุ่น หลายคนคิดว่าเป็นการเปลี่ยนประเทศเฉย ๆ แต่จริง ๆ แล้วอาจเป็นการเปลี่ยนกติกาด้วย เพราะในญี่ปุ่นมีกติกาซ้อนกันอยู่สามชั้น คือกติกาของ IJF ที่สหพันธ์ยูโดแห่งประเทศญี่ปุ่นนำมาใช้กับการแข่งขันในประเทศ ข้อตกลงเฉพาะที่บางรายการเขียนเพิ่มเอง และกติกาเยาวชนที่ใช้กับนักกีฬาระดับมัธยมต้นลงไป การเตรียมตัวจึงต้องเริ่มจากคำถามว่ารายการที่เราจะลงใช้กติกาชั้นไหน ไม่ใช่แค่ซ้อมให้หนักขึ้น

ครูยูโดของเราสี่ท่านถือวุฒิดั้งจากสมาคมกีฬายูโดแห่งประเทศไทย โดย Ryu และ Rain อยู่ระดับดั้ง 2 ส่วน Ken และ Michelle อยู่ระดับดั้ง 1 และ Ken ยังได้รับการรับรองจากโคโดกังที่ญี่ปุ่นอีกทางหนึ่งด้วย รายละเอียดหลักสูตรและทีมครูดูได้ที่ คอร์สยูโดของ IMAC Dojo

ในปี 2017 IJF ปรับกติกาครั้งใหญ่เพื่อเตรียมสู่โอลิมปิกโตเกียว โดยยกเลิกคะแนนยูโกะ เหลือเพียงอิปปงกับวาซาอาริ กำหนดเวลากดล็อกให้ได้วาซาอาริที่ 10 วินาทีและอิปปงที่ 20 วินาที ลดจำนวนชิโดที่ทำให้แพ้ฟาวล์จาก 4 ครั้งเหลือ 3 ครั้ง และกำหนดเวลาแข่งให้เท่ากันที่ 4 นาทีทั้งชายและหญิง

แต่กติการอบใหม่ที่ IJF ประกาศเมื่อเดือนธันวาคม 2024 นำยูโกะกลับมาเป็นคะแนนชั้นที่สาม และเริ่มใช้ในเวทีสากลตั้งแต่รายการ Paris Grand Slam เดือนกุมภาพันธ์ 2025 ยูโกะให้กับการทุ่มที่คู่ต่อสู้ลงด้านข้าง ก้น หรือหลังส่วนบน และให้กับการกดล็อก 5 ถึง 9 วินาที ส่วนวาซาอาริคือ 10 ถึง 19 วินาที และอิปปงคือ 20 วินาที ยูโกะได้กี่ครั้งก็ไม่รวมกันเป็นวาซาอาริ

ญี่ปุ่นไม่ได้เก็บกติกาเก่าไว้ใช้ในประเทศ เอกสารสรุปกติกาใหม่ของสหพันธ์ยูโดแห่งประเทศญี่ปุ่น ระบุว่านำกติกาชุดนี้มาใช้ในประเทศตั้งแต่รายการคัดเลือกแบบแบ่งรุ่นน้ำหนักระดับประเทศ (全日本選抜体重別選手権大会) เดือนเมษายน 2025 และหน้ากติกาของสหพันธ์ ทุกวันนี้ก็อธิบายระบบเดียวกัน คือแข่ง 4 นาที มียูโกะ ได้ชิโดครั้งที่ 3 แพ้ฟาวล์ และถ้ายังไม่มีผู้ชนะจะต่อเวลาแบบโกลเดนสกอร์โดยไม่จำกัดเวลา

บทความนี้ฉบับก่อนหน้าเขียนว่ายูโกะคือจุดต่างที่ใหญ่ที่สุดระหว่างญี่ปุ่นกับไทย ข้อนั้นไม่จริงแล้วตั้งแต่ปี 2025 ใครที่อ่านเจอข้อความแบบเดียวกันที่อื่น ให้ดูก่อนว่ากติกาที่อ้างเป็นฉบับปีไหน และเมื่อเดือนมกราคม 2026 IJF ประกาศว่ากติกาชุดนี้แทบไม่เปลี่ยน และจะล็อกไว้ตั้งแต่รายการ Ulaanbaatar Grand Slam ไปจนถึงโอลิมปิกลอสแอนเจลิส 2028

กติกา IJF ชุดปัจจุบันอนุญาตให้จับใต้เข็มขัดได้ไม่ต่ำกว่าระดับบนสุดของต้นขาด้านใน แต่การจับขา การเกี่ยวขาด้วยมือหรือแขน การจับกางเกง และการแตะขาตั้งแต่ระดับนั้นลงไป ยังถูกลงโทษด้วยชิโด ส่วนรายชื่อท่าของโคโดกัง ซึ่งเป็นสถาบันต้นทางของวิชา ยังมีท่าทุ่มที่จับขาอย่างโมโรเตะการิ (双手刈) และคุจิกิทาโอชิ (朽木倒) อยู่ในระบบ ขณะที่ระเบียบการแข่งขันของ IJF ก็ระบุท่าในระบบของโคโดกังอีกชุดหนึ่งที่ห้ามใช้ในรายการของ IJF เช่นคาวาซุงาเกะและคานิบาซามิ

ฝั่งญี่ปุ่น คณะกรรมการจัดการแข่งขันของศึกชิงแชมป์ยูโดแห่งประเทศญี่ปุ่น (全日本柔道選手権大会) และรายการหญิงชิงถ้วยจักรพรรดินี (皇后盃) ประกาศเมื่อ 10 ตุลาคม 2024 ให้เพิ่มข้อตกลงใหม่ตั้งแต่รายการปี 2025 ระเบียบของรายการปี 2025 เขียนไว้ว่า ในท่ายืน ถ้าจับคู่ต่อสู้อยู่แล้ว การจับหรือแตะใต้เข็มขัดเพื่อรุกหรือรับไม่เป็นชิโด แต่ถ้าเข้าใต้เข็มขัดโดยตรงในขณะที่ยังไม่ได้จับกันยังเป็นชิโด รายการนี้มีโคโดกังกับสหพันธ์ยูโดแห่งประเทศญี่ปุ่นเป็นผู้จัดร่วมกัน และข้อนี้เป็นกติกาเฉพาะของรายการ ไม่ใช่กติกาสากล

ที่ต้องรู้คู่กันคือกติกา IJF ยังคงห้ามจับขาเหมือนเดิม เอกสารของสหพันธ์ยูโดแห่งประเทศญี่ปุ่นเล่าว่า การผ่อนกติกาจับขาครั้งใหญ่เคยเป็นหนึ่งในหัวข้อที่ประชุมพิจารณาเมื่อเดือนตุลาคม 2024 ก่อนประกาศกติกาชุดใหม่ แต่กติกาที่ออกมาจริงยังลงโทษด้วยชิโด และ IJF จะล็อกกติกาไว้จนถึงโอลิมปิกปี 2028 สรุปคือตอนนี้ญี่ปุ่นเปิดในรายการของตัวเอง ส่วนเวทีสากลยังปิด

ตารางนี้เทียบกติกา IJF ชุดปัจจุบัน ซึ่งไทยยึดเป็นหลักและญี่ปุ่นใช้กับการแข่งขันในประเทศ กับข้อตกลงเฉพาะของศึกชิงแชมป์ยูโดแห่งประเทศญี่ปุ่นและรายการหญิงชิงถ้วยจักรพรรดินี ตามหน้าระเบียบของรายการปี 2025 และปี 2026 ทุกช่องตรวจกับต้นทางได้ ถ้าจะลงรายการอื่นในญี่ปุ่น ให้เปิดระเบียบของรายการนั้นเอง เพราะสหพันธ์แจ้งว่าบางรายการอาจปรับการใช้กติกา

ญี่ปุ่นมีระเบียบการแข่งขันสำหรับเยาวชน ซึ่งใช้กับการแข่งขันในประเทศของนักกีฬาระดับมัธยมต้นลงไป ระเบียบนี้ให้แข่งตามกติกา IJF แต่เพิ่มข้อห้ามด้านความปลอดภัย ข้อที่ผู้ปกครองควรรู้คือการใช้ท่ารัดคอและท่าหักข้อต่อเป็นชิโด และการตั้งใจรัดคอหรือหักข้อต่อคู่ต่อสู้เป็นการแพ้ฟาวล์ทันที

ระเบียบฉบับปี 2015 ยังยอมให้นักเรียนมัธยมต้นใช้ท่ารัดคอได้ ยกเว้นซังคาคุจิเมะ (三角絞) แต่ฉบับปัจจุบันไม่มีข้อยกเว้นนั้นแล้ว ท้ายระเบียบบันทึกการแก้ไขหลายครั้งในช่วงนั้น รวมถึงการแก้ไขเมื่อวันที่ 24 มกราคม 2022 ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2022 สื่อญี่ปุ่นรายงานในวันเดียวกันว่าการแก้ไขครั้งนั้นคือการห้ามท่ารัดคอในระดับมัธยมต้นทั้งหมด เหตุผลคือพบว่ามีนักกีฬาวัยนี้หมดสติจากการถูกรัดคอแม้ในรายการระดับประเทศ ส่วนฉบับล่าสุดที่มีผลตั้งแต่ 1 เมษายน 2026 เปลี่ยนชื่อระเบียบ และเพิ่มข้อห้ามไม่ให้นักเรียนประถมทุ่มโดยคุกเข่าข้างเดียว

ต่างจากรุ่นยุวชน (cadet) ของ IJF ซึ่งเป็นรุ่นอายุต่ำกว่า 18 ปี ที่ยังใช้ท่ารัดคอได้ ระเบียบของ IJF กำหนดเพียงว่าถ้านักกีฬารุ่นนี้หมดสติจากท่ารัดคอ จะแข่งต่อในรายการนั้นไม่ได้ ช่วงอายุของสองระบบนี้ไม่ตรงกันพอดี ผู้ปกครองที่พาลูกไปแข่งจึงต้องดูว่ารายการนั้นใช้กติกาเยาวชนของญี่ปุ่น หรือกติกา IJF รุ่นยุวชน

การปฏิรูปฝั่งเยาวชนของญี่ปุ่นไม่ได้หยุดแค่เรื่องท่า แต่ไปถึงการยกเลิกรายการแข่งขันระดับประเทศของรุ่นประถมด้วย ซึ่งผมเขียนถึงเรื่องนั้นไว้แล้วใน ยูโดกับยิวยิตสูในญี่ปุ่น สำหรับผู้ปกครองที่กำลังชั่งใจ ผมคิดว่าข่าวแบบนี้ควรอ่านเป็นสัญญาณที่ดี ไม่ใช่สัญญาณอันตราย เพราะแปลว่าประเทศต้นตำรับยอมแก้ระบบของตัวเองเมื่อพบว่าเด็กเสี่ยง

ระเบียบของ IJF กำหนดให้นักกีฬาโค้งคำนับให้กันก่อนเริ่มและหลังจบการแข่งขัน ถ้าไม่คำนับหรือคำนับไม่ถูกต้อง กรรมการจะสั่งให้ทำ และห้ามจับมือกันก่อนเริ่มแข่ง ส่วนในโดโจ หน้าเรื่องการคำนับของโคโดกัง อธิบายว่าการคำนับที่สอนเป็นหลักมีสองแบบ คือซาเร (座礼) การคำนับแบบนั่ง และริตสึเร (立礼) การคำนับแบบยืน

เรื่องการดีใจหลังชนะ ระเบียบของ IJF ไม่มีข้อที่ห้ามดีใจไว้ตรง ๆ แต่เขียนไว้ว่าในรายการของ IJF นักกีฬาที่แสดงความไม่เคารพคู่ต่อสู้เมื่อจบการแข่งขัน เสี่ยงถูกตัดสิทธิ์ ถูกริบเงินรางวัลและคะแนนจัดอันดับโลก และนับการดูหมิ่นคู่ต่อสู้ด้วยคำพูดหรือท่าทางเป็นการกระทำที่ขัดกับจิตวิญญาณของยูโด การชูกำปั้นหรือกระโดดดีใจใส่คู่ต่อสู้ที่เพิ่งแพ้จึงไม่ใช่แค่เรื่องภาพลักษณ์ ถ้ากรรมการมองว่าเป็นการไม่เคารพคู่ต่อสู้ก็มีบทลงโทษรองรับอยู่ และยังขัดกับหลักจิตะ เคียวเอ ซึ่ง IJF เองก็เขียนไว้ในระเบียบว่าเป็นคุณค่าของยูโด

สำหรับผู้ปกครองที่อ่านมาถึงตรงนี้แล้วสนใจให้ลูกเริ่มยูโด ที่ IMAC Dojo คลาสยูโดรับผู้เรียนตั้งแต่อายุ 8 ปีขึ้นไป และเริ่มจากอุเคมิหรือการล้มอย่างปลอดภัยก่อนเสมอ อ่านเรื่องอุเคมิแบบละเอียดได้ที่ อุเคมิคืออะไร และถ้าอยากรู้จักที่มาของวิชาก่อน อ่านได้ที่ ยูโดคืออะไร