20 ปีมวยจีน จากเส้าหลินสู่วูซู คืนสู่แก่นแท้สำนักสายตรง

ย้อนกลับไปราว 20 ปีก่อน ครอบครัวผมเริ่มเรียนกังฟูกับครูท่านหนึ่งซึ่งเคยเป็นศิษย์ฆราวาส (俗家弟子 ศิษย์ที่ฝึกวิชาโดยไม่ได้บวช) ของ 少林寺 (เส้าหลินซื่อ หรือวัดเส้าหลิน ที่ตำนานมวยจีนสายพุทธผูกไว้ ดูเพิ่มเติมได้ใน หมัดใต้ เตะเหนือ เส้าหลินแบ่งสองสาย) ช่วงแรกผมเรียนแบบคลาสกลุ่มเหมือนคนทั่วไป แต่ไม่นานก็เปลี่ยนมาเรียนไพรเวทต่อเนื่องหลายปี ค่าใช้จ่ายสูงกว่าเรียนกลุ่มพอสมควร แต่ผมรู้สึกว่าคุ้ม เพราะได้ความใส่ใจแบบตัวต่อตัวและเลือกเวลาที่สะดวกได้

คาบเรียนแต่ละครั้งใช้เวลาพอสมควร เริ่มจากการยืดเหยียดร่างกายและวอร์มอัพท่าพื้นฐานของมวยจีนอย่างละเอียด จากนั้นจึงเข้าสู่การเรียนท่าจริงเพียงช่วงสั้น ๆ ก่อนปิดท้ายด้วยการ Warm Down เพื่อผ่อนคลายกล้ามเนื้อ สัดส่วนเวลาแบบนี้ทำให้ผมรู้สึกว่าการเรียนเดินไปค่อนข้างช้า เพราะเวลาส่วนใหญ่หมดไปกับการเตรียมร่างกายซ้ำ ๆ มากกว่าการฝึกท่า และไม่ได้สอนให้เข้าใจการใช้ท่าโดยตรง

สิ่งที่ผมอยากเน้นในฐานะคนที่ผ่านประสบการณ์นี้มาเองคือ การเรียนลักษณะนี้เป็นเหมือนการเรียนเอกชนที่ไม่มีเวทีแข่งขันรองรับ มันคือกิจกรรมเพื่อสุขภาพและการฝึกฝนตนเอง ไม่ใช่เส้นทางที่ออกแบบมาเพื่อความแม่นยำระดับนักกีฬา ผู้เรียนส่วนใหญ่เรียนเพื่อไปแสดงในงานต่าง ๆ เมื่อไม่มีเวทีให้วัดผล ครูและศิษย์ก็ไม่มีแรงกดดันที่จะต้องพัฒนาให้ถึงมาตรฐานใดมาตรฐานหนึ่งอย่างเข้มข้น นี่ไม่ใช่เรื่องผิด เพียงแต่เป็นธรรมชาติของการฝึกแบบนี้ที่ผู้เรียนควรเข้าใจตั้งแต่ต้น

ผมจำได้แม่นว่าเป็นช่วงต้นปี 2554 ตอนนั้นครูเคน ครูริว และครูเรน ได้มีโอกาสฝึกในสายของอาจารย์วรนาถ (บูล) ดิษยบุตร บันทึกประวัติกีฬาวูซูในประเทศไทยระบุว่าท่านตั้ง "สถาบันวูซู-กังฟู" ขึ้นในปี 2512 เพื่อฝึกสอนและเผยแพร่ 武术 (อู่ซู่ ที่คนไทยเรียกว่าวูซู คือศิลปะการต่อสู้จีนสมัยใหม่ที่รวบรวมจากมวยจีนดั้งเดิมหลายสาย) และสมาคมกีฬาวูซูแห่งประเทศไทยถือกำเนิดตามมาในปี 2532 ช่วงนี้เองที่ผมมองว่าเป็นหมุดหมายที่แบ่งเส้นทางกังฟูของครอบครัวเราออกเป็นช่วงใหม่อย่างชัดเจน

การฝึกครั้งนั้นเกิดขึ้นที่การกีฬาแห่งประเทศไทย ถนนรามคำแหง โดยอาจารย์บูลให้นักกีฬารุ่นพี่เป็นผู้สอนโดยตรง ฝึกต่อเนื่องหลายเดือน สิ่งที่ครูเคน ครูริว และครูเรน สัมผัสได้ทันทีคือความต่างระหว่างการฝึกเพื่อแข่งขันกับการฝึกเล่น ๆ แบบที่เคยผ่านมา ในวูซูแข่งขัน ท่าแต่ละท่าต้องถูกต้องตามเกณฑ์ที่กรรมการให้คะแนนได้ และรุ่นพี่ที่สอนเองก็เป็นนักกีฬาที่ต้องลงแข่งด้วยเกณฑ์เดียวกัน สมาคมกีฬาวูซูแห่งประเทศไทยเป็นองค์กรระดับชาติ ไม่ใช่สำนักเดี่ยว นักกีฬาในระบบนี้จึงมีเส้นทางต่อไปถึงทีมชาติในซีเกมส์และเอเชียนเกมส์

น่าเสียดายที่มหาอุทกภัยปลายปี 2554 กินเวลาหลายเดือน การฝึกช่วงนั้นจึงต้องหยุดไป แต่เพียงไม่กี่เดือนก็พอจะเปลี่ยนมุมมองของลูก ๆ ต่อการฝึกยุทธ์ไปอย่างถาวร ผมมองว่านี่คือบทเรียนสำหรับคนที่กำลังคิดจะเรียนกังฟู ถ้ามีโอกาส ควรลองสัมผัสทั้งสองแนวทาง เพราะแต่ละแบบให้ประสบการณ์ที่ไม่เหมือนกันเลย ถ้าอยากเข้าใจว่าเถ้าหลู่กับซานต่าต่างกันอย่างไร อ่านต่อได้ที่วูซูคือกีฬาอะไร

อ่านต่อ · กังฟูมวยจีนวูซูคือกีฬาอะไร ทำไมไม่ใช่มวยจีนสำนักใดสำนักหนึ่งวูซูกีฬาคืออะไร

หลังจากหยุดไปพักหนึ่งและได้ฝึกกับอาจารย์อีกหลายท่านระหว่างทาง ครูมิเชลได้เข้าเรียนกับครูตี๋และครูลี ทั้งสองท่านเป็นรุ่นพี่ในวงการวูซูที่เคยสอนพี่ชายของเธอ คือครูเคน ครูริว และครูเรน มาก่อน ในวงการวูซูไทย ครูตี๋เป็นชื่อที่มีข้อมูลสาธารณะยืนยันได้ชัดที่สุด รายการ ข.ขยับ Family ทาง ALTV ของไทยพีบีเอส เคยเชิญ "โค้ชตี๋ สุจินดา หยางรุ่งรวิน" มาสอนในตอนวูซู โดยเน้นว่าวูซูช่วยฝึกวินัยของร่างกายและการหายใจ

เส้นทางของครูตี๋แสดงให้เห็นว่าการฝึกวูซูอย่างจริงจังพาคนคนหนึ่งไปได้ไกลแค่ไหน เขาคว้าเหรียญทองแดงซีเกมส์ 2013 ที่เมียนมา ลงแข่งเอเชียนเกมส์ 2018 ที่จาการ์ตาในประเภทรวมดาบและพลองชาย คือ 刀术 (เตาซู่ ยุทธลีลาดาบ) กับ 棍术 (กุ้นซู่ ยุทธลีลาไม้พลอง) และจบอันดับ 9 จากนั้นคว้าเหรียญทองซีเกมส์ 2023 ที่กัมพูชาในประเภทชุดต่อสู้ (对练 ตุ้ยเลี่ยน การต่อสู้ตามท่าที่ออกแบบไว้) ร่วมกับเพื่อนร่วมทีมอีกสองคน และต่อมาทำหน้าที่ผู้ฝึกสอนทีมชาติไทยของสมาคมกีฬาวูซูแห่งประเทศไทยในซีเกมส์ 2025

หลังจากครูมิเชลเรียนกับครูตี๋และครูลีมาหลายปี ครูริวและครูเรนก็กลับมาเรียนกับทั้งสองท่านอีกครั้งพร้อมกับพี่เมเม่ สิ่งที่ผมเห็นชัดคือ ความต่างระหว่างการเรียนกังฟูแบบส่วนตัวกับการฝึกในระบบกีฬาอยู่ที่ระบบที่รองรับอยู่เบื้องหลัง ระบบกีฬามีการแข่งขัน มีเกณฑ์ตัดสิน และมีผู้ฝึกสอนกับกรรมการที่ถูกอบรมตามมาตรฐานเดียวกัน มาตรฐานการสอนจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับครูคนใดคนหนึ่งเพียงลำพัง แม้ครูทั้งสองแบบจะสอนด้วยใจรักเหมือนกันก็ตาม

หลายคนที่มาปรึกษาผมเรื่องอยากให้ลูกเรียนกังฟูมักถามคำถามเดียวกัน คือเส้าหลินกับวูซูต่างกันตรงไหน ผมตอบตรง ๆ ว่าไม่ใช่แค่ชื่อสำนักหรือชื่อองค์กร แต่เป็น "จุดหมายปลายทาง" ที่ตั้งไว้ตั้งแต่วันแรก การเรียนกับศิษย์ฆราวาสเส้าหลินแบบที่ครอบครัวผมเคยผ่านเป็นการฝึกเพื่อสุขภาพ วัฒนธรรม และการแสดง ไม่มีเวทีมาตรฐานให้วัดผล ส่วนการฝึกในสายสมาคมกีฬาวูซูแห่งประเทศไทยมีการแข่งขันในประเทศ มีทางไปถึงซีเกมส์และเอเชียนเกมส์ และอยู่ในระบบของ International Wushu Federation (IWUF สหพันธ์วูซูนานาชาติ ผู้กำกับการแข่งขันระดับโลกทั้งประเภทยุทธลีลา 套路 และประเภทต่อสู้ 散打)

ตารางเปรียบเทียบสองแนวทางการฝึกกังฟู

ผมอยากเน้นว่าตารางนี้ไม่ได้บอกว่าแบบไหนดีกว่า เพราะทั้งสองทางมีคุณค่าในตัวเอง เพียงแต่ให้ผลลัพธ์ต่างกัน คนที่อยากฝึกเพื่อผ่อนคลายและสัมผัสวัฒนธรรมจีนอาจพอใจกับแบบแรก ส่วนคนที่อยากเห็นพัฒนาการที่วัดผลได้ และอยากให้ลูกมีวินัยแบบนักกีฬา การฝึกในองค์กรที่มีระบบแข่งขันจริงจะให้คำตอบที่ชัดกว่ามาก

วูซูแข่งขันตอบเรื่องวินัยและความแม่นยำได้ชัด แต่ยังมีคำถามหนึ่งค้างมาตั้งแต่ช่วงเรียนกับศิษย์เส้าหลิน คือท่าแต่ละท่ามีไว้ทำอะไร และใช้อย่างไร คำตอบนั้นครอบครัวเราไปพบในสำนักสายตรง คือสำนักที่อาจารย์รับศิษย์อย่างเป็นทางการ บันทึกชื่อไว้ในสายวิชา และถ่ายทอดจากอาจารย์ถึงศิษย์โดยตรง ธรรมเนียมนี้คือที่มาของพิธีไป้ซือ (拜师) ที่อาจารย์จีนใช้รับศิษย์ ผมเรียกช่วงนี้ว่าการคืนสู่แก่นแท้

ครูริวไปเรียนปริญญาตรีและโทที่เมืองซีอาน และฝึกมวยหย่งชุนกับอาจารย์ที่นั่น วันนี้เขาเป็นศิษย์สายตรงในสายวิชาของอาจารย์ยิปมัน (叶问) ผ่านอาจารย์ที่เมืองซีอาน และถือระดับอาจารย์ Wing Chun ผมเคยเล่ารายละเอียดไว้ใน บทเรียนที่ได้รับจากการฝึกมวยหย่งชุนในประเทศจีน ส่วนครูเรนเรียนแพทย์แผนจีนในหลักสูตรที่มหาวิทยาลัยรังสิตทำร่วมกับ Nanjing University of Chinese Medicine และได้รับการบันทึกชื่อเป็นศิษย์สายตรงของอาจารย์จาง รงเหลียง (张荣亮) ในไท่จี๋ตระกูลเฉิน (陈氏太极拳) ที่เมืองหนานจิง คุณวุฒิของทั้งสองคนดูได้ที่หน้า ครูริว และ ครูเรน

สิ่งที่ได้กลับมาไม่ใช่ท่าที่สวยกว่าเดิม แต่เป็นความเข้าใจว่าโครงสร้างร่างกาย การส่งแรง และจังหวะของแต่ละท่ามีไว้เพื่ออะไร ซึ่งเป็นสิ่งที่การฝึกเพื่อการแสดงและการฝึกเพื่อคะแนนไม่ได้เน้น การคืนสู่แก่นแท้จึงไม่ใช่การทิ้งสิ่งที่ผ่านมา ความแม่นยำจากวูซูแข่งขันยังอยู่ในตัวลูก ๆ ทุกคน เพียงแต่ตอนนี้มันมีรากให้ยึด

อ่านต่อ · กังฟูมวยจีนหมัดใต้ เตะเหนือ 南拳北腿 เส้าหลินแบ่งสองสาย และเป็นเจ้ายุทธ์จริงหรือ ?เส้าหลินเหนือ-ใต้: มวยจีนสายเหนือกับสายใต้

ประสบการณ์ 20 ปีนี้หล่อหลอมแนวทางการสอนที่ IMAC Dojo (International Martial Art Center) โดยตรง ผมเชื่อว่าการฝึกที่ดีต้องมีครบสามด้าน คือความอ่อนโยนของการฝึกเพื่อสุขภาพ ความเข้มข้นของการฝึกที่มีเกณฑ์วัดผล และความเข้าใจที่มาของท่าจากสายวิชาจริง หลักการนี้ใช้ได้ทั้งกับเด็ก ผู้ใหญ่วัยทำงาน และคนที่เพิ่งเริ่มฝึก

ที่ IMAC Dojo เราให้ความสำคัญกับพื้นฐานท่าทางที่ถูกต้องก่อนเสมอ เพราะจากประสบการณ์ตรง คนที่รีบเรียนท่ายากโดยไม่มีพื้นฐานแน่นมักบาดเจ็บหรือเลิกกลางคัน วินัยและความปลอดภัยจึงมาก่อน ไม่ต่างจากที่นักกีฬารุ่นพี่สอนลูก ๆ ของผมที่การกีฬาแห่งประเทศไทยในปี 2554 ว่าความถูกต้องของท่ามาก่อนความเร็วและความสวยงามเสมอ

สายวิชาที่ครอบครัวเราได้มาจากสำนักสายตรงไม่ได้เก็บไว้เฉย ๆ หย่งชุนสายยิปมันของครูริวคือแกนระยะประชิดของคอร์ส หย่งชุน แซมโบ้ (Wing Chun Sambo) ที่เปิดเป็นคอร์สสาธารณะ นอกจากนี้ยังมีคอร์ส คาราเต้ Shinkyokushin ยูโด และ ไหว้ครูมวยไทย ดูวันเวลาและค่าเรียนได้ที่หน้าตารางเรียนและค่าเรียน ส่วนกังฟูเส้าหลินยังถ่ายทอดแบบส่วนตัว ไม่ได้อยู่ในตารางคอร์สสาธารณะ และโดโจไม่ได้เปิดสอนวูซูแบบแข่งขัน

เมื่อมองย้อนกลับไปตลอด 20 ปี ผมยิ่งเชื่อว่าการเรียนกังฟูไม่มีสูตรเดียว เส้นทางที่เริ่มจากศิษย์ฆราวาสเส้าหลินสอนให้ครอบครัวเรารู้จักความอ่อนโยนและคุณค่าทางวัฒนธรรม การฝึกวูซูแบบแข่งขันในสายของอาจารย์บูล และกับครูตี๋และครูลี สอนเรื่องวินัยและความแม่นยำที่มีเวทีจริงรองรับ ส่วนสำนักสายตรงพาเรากลับไปหาแก่นของวิชา ทั้งสามช่วงไม่ได้ขัดกัน แต่ต่อกันเป็นรากฐานที่ผมใช้ออกแบบการสอนที่ IMAC Dojo วันนี้ ถ้าสนใจคอร์สที่เปิดสอน ดูรายละเอียดได้ที่หน้าตารางเรียนและค่าเรียน และผมหวังว่าเรื่องเล่าจากประสบการณ์ตรงนี้จะช่วยให้ผู้อ่านเลือกเส้นทางกังฟูที่เหมาะกับตัวเองได้ชัดขึ้น