บทเรียนที่ได้รับจากการฝึกมวยหย่งชุนในประเทศจีน

รูปแบบคลาส ตาราง และค่าเรียนของมวยหย่งชุนที่ซีอานซึ่งเราถอดบทเรียนมาใช้ที่กรุงเทพ ดูได้ที่หน้า คอร์สหย่งชุน แซมโบ้ ของ IMAC Dojo และภาพรวมทุกคอร์สที่ หน้าหลักสูตรทั้งหมด

มวยหย่งชุน (詠春 จีนกลางอ่านว่า Yǒngchūn สำเนียงกวางตุ้งเรียก Wing Ceon) คือศิลปะการต่อสู้ระยะประชิดที่เน้นแนวโจมตีเป็นเส้นตรง ป้องกันรัดกุม และใช้พลังชุ่นจิ้ง (寸勁) คือการออกแรงสั้นระเบิดในระยะใกล้

Ryu ลูกชายผมไปเรียนปริญญาตรีและโทที่ Northwestern Polytechnical University เมืองซีอาน มณฑลส่านซี ระหว่างนั้นได้พบอาจารย์ท้องถิ่นที่รับสายวิชาต่อจากฮ่องกงสายปรมาจารย์ยิปมัน การมีครูเรียนหย่งชุนจากประเทศจีนโดยตรงในครอบครัวแบบนี้ทำให้เราได้ข้อมูลชั้นต้นที่ต่างจากตำราแปลไทยมาก โดยเฉพาะความละเอียดของท่ายืนม้าเอ้อร์จื้อเฉียนหยางหม่า (二字拑羊馬) ที่อาจารย์จีนไม่ปล่อยผ่านแม้สะโพกเบี้ยวเพียงองศาเดียว

หลักฐานที่หนักแน่นกว่าชี้ว่ามวยหย่งชุนพัฒนาขึ้นในภาคใต้ของจีนช่วงศตวรรษที่ 18-19 และเชื่อมโยงกับ คณะงิ้วกวางตุ้งเรือแดง (Red Boat Opera) ที่ใช้เรือเป็นทั้งที่พักและที่ฝึก งานศึกษาเรื่อง การสร้างภาพนักงิ้วกบฏในวัฒนธรรมกวางตุ้ง อธิบายว่าองค์ประกอบสำคัญของตำนานหย่งชุนหลายอย่างเพิ่งก่อตัวหรือเปลี่ยนรูปในยุคสาธารณรัฐ ส่วนสายที่ตรวจสอบย้อนกลับได้จริงเริ่มที่เหลียงจ้าน (梁贊) หมอแผนจีนในฝอซานช่วงศตวรรษที่ 19

วิชานี้ออกแบบมาให้ใช้บนเรือแจวหรือตรอกแคบซึ่งพื้นที่จำกัดมาก จึงแทบไม่มีการเตะสูงหรือหมุนตัวกว้าง เรื่องตำนานแม่ชีอู๋เหมยและสิ่งที่หลักฐานบอกได้จริง ผมแยกเขียนไว้ละเอียดในบทความ แม่ชีอู๋เหมยกับต้นกำเนิดมวยหย่งชุน

หนังจีนมักผูกมวยหย่งชุนไว้กับวัดเส้าหลินใต้และแม่ชีอู๋เหมยผู้คิดท่าจากการดูงูสู้กับนกกระเรียน แต่ในทางประวัติศาสตร์ไม่พบหลักฐานร่วมสมัยที่ยืนยันการมีอยู่ของทั้งอู๋เหมยและเหยียนหย่งชุน หรือแม้แต่ตัววัดเส้าหลินใต้เอง เรื่องเล่านี้น่าจะถูกแต่งขึ้นในภายหลังเพื่อปลุกใจคนจีนฮั่นต่อต้านราชวงศ์ชิง

ผมมักบอกลูกศิษย์เสมอว่า ความจริงทางประวัติศาสตร์มักมีเสน่ห์กว่าตำนาน เพราะมันสอนให้เห็นว่าวิชาถูกออกแบบมาเพื่อแก้ปัญหาจริงของคนธรรมดา ไม่ใช่ของยอดฝีมือในนิยาย

อ่านต่อ · มวยหย่งชุนในประเทศไทยมวยหย่งชุนเกิดจากเส้าหลินหรือเรือหัวแดง ความจริงที่ไม่มีใครฟันธงได้หย่งชุน เส้าหลิน และคณะงิ้วเรือแดง: แยกตำนานออกจากหลักฐาน

มวยหย่งชุนฝอซานได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับมณฑลกวางตุ้งในปี 2011 และ ขึ้นทะเบียนระดับชาติในปี 2021 ซึ่งเป็นวิชามวยแรกของฝอซานที่เข้าสู่บัญชีระดับชาติ ข้อมูลจาก ศูนย์ข้อมูลมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของจีน ระบุว่าฝอซานเมืองเดียวมีสำนักมวยหย่งชุนกว่า 200 แห่ง พื้นที่ฝึกรวมกว่า 19,000 ตารางเมตร มีศิษย์ที่ขึ้นทะเบียนเกินหนึ่งหมื่นคน และมีผู้สืบทอดตัวแทนระดับมณฑล 1 คน กับระดับเมืองอีก 8 คน

บทสัมภาษณ์ เจิ้ง จู่เจี๋ย เรื่องการเผยแพร่หย่งชุนฝูเจี้ยนสู่ต่างประเทศ ให้ภาพว่าจีนไม่ได้มองมวยหย่งชุนเป็นแค่กีฬา แต่เป็นงานวัฒนธรรมที่มีระบบรับรองและมีเป้าหมายเผยแพร่ระดับนานาชาติ ซึ่งเป็นมาตรฐานคนละแบบกับการเปิดสอนทั่วไป

ปัจจุบันจีนมีระบบรับรองผู้สืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intangible Cultural Heritage) อย่างเป็นทางการ ตรวจสอบได้ผ่านหน่วยงานรัฐ ไม่ใช่การประกาศตัวเองของสำนักใดสำนักหนึ่ง

หมัดหย่งชุนคืออะไร และท่ามือที่ใช้คู่กัน

คนไทยเรียกวิชานี้อีกชื่อว่าหมัดหย่งชุน ตามลักษณะที่เห็นชัดที่สุดคือการชกหมัดตรงต่อเนื่องกันบนเส้นกลางในระยะประชิด หลักคิดของมันไม่ใช่การชกให้เร็วที่สุด แต่คือการยึดเส้นกลางไว้ก่อน แล้วให้หมัดเดินตามเส้นทางที่สั้นที่สุดโดยไม่เสียโครงสร้าง ท่ามือที่ทำงานคู่กับหมัดตรงได้แก่ ทานโส่ว (攤手 · กวางตุ้ง Tan Sao) ป่างโส่ว (膀手 · กวางตุ้ง Bong Sao) ไพโส่ว (拍手 · กวางตุ้ง Pak Sao) และท่าดึงแขน (擸手 · กวางตุ้ง Lap Sao) ซึ่งทำหน้าที่จัดแขนคู่ซ้อมออกจากเส้นกลางเพื่อเปิดทางให้หมัดเดิน

หลักสูตรของวิชานี้แบ่งเป็นสี่ระดับคือ เสี่ยวเนี่ยนโถว (小念頭) สวินเฉียว (尋橋) เปียวจื่อ (標指) และหุ่นไม้ (木人樁) เหตุผลที่เทคนิคคานงัดของหย่งชุนเหมาะกับผู้ฝึกตัวเล็ก ผมเขียนไว้ในบทความ มวยหย่งชุนกับการป้องกันตัวของผู้หญิง

สิ่งที่ Ryu-GeGe เล่าแล้วผมประทับใจที่สุดคือเรื่องมารยาท ในหนังจีนมักฉายภาพการท้าประลองหรือดูแคลนสำนักอื่นราวกับเป็นเรื่องปกติ แต่ในชีวิตจริงที่ซีอาน ลูกศิษย์ชาวจีนแทบทุกคนเคารพอาจารย์อย่างสุดใจ ไม่มีใครมาเรียนเพื่อทดลองวิชาหรือเหยียดสำนักอื่น พ่อแม่และลูกศิษย์มองว่าการมาเรียนคือการใช้เวลาอย่างตั้งใจ

อาจารย์เองก็เข้มงวดกับความแม่นยำของหลักวิชามากกว่าความเร็วในการรำท่าให้จบ ต่างจากที่ผมเคยเห็นในไทยที่คนจำนวนไม่น้อยอยากเรียนให้ครบท่าเร็ว ๆ เพราะดูหนังจีนมามาก แล้วพอเรียนสำนักหนึ่งก็ไปดูแคลนอีกสำนักหนึ่ง ซึ่งผมมองว่าเป็นความเข้าใจผิดที่น่าเสียดาย เพราะขัดกับจิตวิญญาณดั้งเดิมของวิชา ข้อสังเกตนี้เป็นประสบการณ์ของผมเองในวงการ ไม่ใช่ผลสำรวจ

การฝึกจริงยังครอบคลุมการสัมผัสมือหรือชือโส่ว (黐手 · กวางตุ้ง Chi Sao) ที่ฝึกความไวในการรับรู้แรงคู่ต่อสู้ผ่านท่าพื้นฐานอย่างทานโส่ว (攤手) ป่างโส่ว (膀手) และฝูโส่ว (伏手) อาจารย์ที่ซีอานจะจับมือแก้ทีละจุดจริง ๆ ไม่ปล่อยให้ผ่านง่าย ๆ ตอนแรก Ryu-GeGe ถึงกับบ่นว่าซ้อมท่าเดียวนานเป็นชั่วโมง กว่าจะฝึกได้แต่ละชุดใช้เวลาค่อนปี

ตารางเรียนและค่าเรียนของทุกคอร์สรวมไว้หน้าเดียวที่ ตารางเรียนและค่าเรียน

อ่านต่อ: 20 ปีมวยจีน จากเส้าหลินสู่วูซู คืนสู่แก่นแท้สำนักสายตรง เรื่องทั้งครอบครัว ตั้งแต่ศิษย์ฆราวาสเส้าหลินจนถึงสำนักสายตรง

จากบทเรียนทั้งหมดนี้ ผมนำแนวคิดสำคัญสามข้อมาปรับใช้กับการสอนมวยหย่งชุนในกรุงเทพ คือ หนึ่ง เน้นความแม่นยำก่อนความเร็วเสมอ สอง สอนจรรยาบรรณยุทธ์ควบคู่กับเทคนิคทุกครั้ง และสาม ปลูกฝังความเคารพต่อครูทุกสำนัก ไม่ใช่แค่สำนักของเราเอง

ผมเชื่อว่าเด็กไทยที่มาเรียนมวยหย่งชุนหรือศิลปะการต่อสู้อื่น ควรได้รับวัฒนธรรมแบบเดียวกับที่คนจีนยังรักษาไว้จริง ไม่ใช่แค่ท่าทางสวยงามตามหนัง การเรียนมวยเด็กที่ดีจึงวัดกันที่ความปลอดภัยและมารยาท ไม่ใช่จำนวนท่าที่จำได้